Haber Üsküdar: Ayşe Zeynep Kısakürek

Basın İlan Kurumu’nun yerelde gazeteleri birleştirme politikaları sonrası Aydın’da gazetecilik yeniden tanımlanırken çok sesliliğin akıbeti konusunda farklı görüşler var.

Türkiye’de yerel basının kaderi çeşitli tartışmalara konu olmaya devam ediyor. Basın İlan Kurumu’nun (BİK) 2012’den bu yana uyguladığı 'gazeteleri birleştirerek azaltma' politikasıyla yerel basın ciddi bir dönüşümden geçiyor.

Aydın özelinde, 2023 yılı başında, Denge, Hedef, Manşet Aydın, Ses, Yeni Kıroba olmak üzere beş gazete yayımlanıyordu. Denge gazetesi 31 Temmuz’da basılı gazeteye son verdiğini duyurdu. Gazetenin sahibi Emin Aydın, yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Aydın’da günlük yayın yapan beş gazetenin yöneticileri ile oturduk, daha kaliteli kağıt gazetenin çıkması için neler yapılabileceğini tartıştık. Sayının azalması halinde, kalan gazetelerin resmi ilan gelirlerinin artacağına karar verdik. Bu sürece biz Aydın Denge gazetesi olarak öncülük etmek istedik. Kağıt baskımızda resmi ilan hakkımızdan feragat ediyoruz. O yüzden günlük kağıt baskımızı sonlandırıyoruz.“

Kasım 2023’ten itibaren Manşet Aydın ile Yeni Kıroba gazeteleri de resmi ilan listesinden çıkarıldı. Böylece Aydın Merkez’de yalnızca Hedef ve Ses gazeteleri kaldı.

Yerel basında çok sesliliğin ortadan kalktığı yönünde eleştirilerin de yankılandığı bu süreci, Aydın Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Naci Eriş ve Ajans Aydın Genel Yayın Yönetmeni İnan Gül ile konuştuk.

Aydın Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Naci Eriş: “Birleşme süreci, ‘internet yasası’ süreci ile eş zamanlı ilerledi”

Aydın Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Naci Eriş, Aydın yerel basınında yaşanan süreci şöyle aktardı: "Pandemi döneminde artan kağıt maliyetleri, tam kapanmayla birlikte gazete götürecek abone kalmaması, sonrasında daimi abone sayısının hızla düşmesi basılı gazeteleri farklı bir yörüngeye çekti.” 1 Şubat 2023 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Resmi İlan ve Reklam Yönetmeliği kapsamında 1 Nisan 2023 tarihinden itibaren yerel gazetelerin haber sitelerine de resmi ilan yayımlama hakkı tanındığını hatırlatan Naci Eriş, “Resmi ilan ve reklam gelirini internet sitesi üzerinden elde etme hakkı kazanan 3 gazete, matbaa, personel, abone ve dağıtım giderlerinden kurtulmak için yayın haklarını diğer iki gazeteye devretti" dedi. Birleşme ‘internet yasası’ süreci ile eş zamanlı ilerlediği için sektörde iş bulma konusunda çok sorun yaşanmadığını ifade eden Eriş, kapanan gazetelerin kadrosunun, aynı gazetelerin resmi ilan alan internet sitelerinde çalışmaya devam ettiklerini söyledi. Naci Eriş, haber içeriklerinde bir değişim gözlemlemediklerini de ekledi.

Aydın'daki yerel basını 'etki gücü oldukça yüksek' sözleriyle tanımlayan Naci Eriş, Aydın basınının sosyo-ekonomik ve coğrafi olarak şehre yakın olan Muğla, Denizli ve Manisa gibi illere kıyasla daha 'dinamik' olduğunu, dolayısıyla bu durumun, yerel basının her anlamda dikkate alınmasına neden olduğunu ifade etti.

“Sokakta yürürken hakkında olumsuz haber yaptığınız kişiye denk gelebilirsiniz”

Aydın'da gazeteci olmanın kolaylık ve zorluklarına değinen Naci Eriş, "Küçük bir ilde, kentin ekonomik ve siyasi anlamda haber unsuru olan kişileriyle neredeyse her davet ve programda, belki günde birden fazla kez bir arada olursunuz. Bu yakınlık gazeteciliğin temas/mesafe kuralının çoğu zaman zedelenmesine neden olabilir. İstanbul ve Ankara gibi büyük illerde yaptığınız haberlerde, haberin muhatabıyla karşı karşıya gelmek çok rastlanan bir durum değildir. Ancak Aydın gibi, görece daha küçük illerde sokakta yürürken, kafede otururken ya da girdiğiniz bir dükkânda, hakkında olumsuz haber yaptığınız bir kişiye denk gelebilirsiniz. Bu durum pek iyi değildir" dedi.

Ajans Aydın Genel Yayın Yönetmeni İnan Gül: “Ekonomik gerekçeler sunulsa da çok sesliliğin zarar gördüğü bir gerçek”

Ajans Aydın Genel Yayın Yönetmeni İnan Gül, gazetelerin birleştirilerek azaltılması konusunda, "Birleşmeler ekonomik gerekçelerle sunulsa da çok sesliliğin zarar gördüğü bir gerçek" dedi ve şöyle devam etti: "Birleşme süreci tamamen ekonomik baskılarla başladı. Birleşme sonrası haber çeşitliliği ve alternatif bakışlar azaldı." Fakat birleşme sonrasında farklı seslerin tamamen yok olmadığını da sözlerine ekleyen İnan Gül, dijitalleşmenin getirdiği imkanları hatırlatarak, "Çünkü internet sitesi üzerinden devam ediyorlar" dedi.

Resmî ilanların yerel basını ciddi anlamda 'bağımlı hâle getirdiği' yorumunu yapan İnan Gül, ilan ve reklamların kesilme korkusunun bazı haberlerin hazırlanma ve yayımlanma sürecini olumsuz etkilediğini belirtti.

Aydın’da yerel gazeteciliğin 10 yıl öncesine kıyasla 'ekonomik açıdan gerilediğine' vurgu yapan Gül, dijitalleşme açısından zorunlu bir dönüşüm yaşandığını, nitelik yer yer korunsa da imkânların daraldığını ifade etti.

"Yerel basın hâlâ Aydın halkı için en hızlı ve en güvenilir bilgi kaynağı"

İnan Gül, Türkiye şartlarına göre Aydın’da gazeteci olmayı 'ne çok kolay ne çok zor' diyerek tanımladı. Küçük şehirde olmanın getirdiği baskıya da dikkat çeken Gül, ilişki ağı ve ekonomik bağımlılığın gazetecilik yapmayı zorlaştırdığını ekledi. Özellikle bölgeye has sorunların duyurulmasında yerel medyanın etkisinin büyük olduğunu ifade eden İnan Gül, "Yerel basın hâlâ Aydın halkı için en hızlı ve en güvenilir bilgi kaynağı" dedi.