Diplomalı ama istihdam dışı: Genç diyetisyenler iş bulmakta zorlanıyor

Haber-Fotoğraf: Nur MEYDANCI

Üniversitelerin Beslenme ve Diyetetik bölümünden başarıyla mezun olan binlerce genç kadın; yüksek sermaye gereksinimi, tecrübe engeli, bölgesel imkânsızlıklar ve sektörde kadınların önüne koyulan engeller nedeniyle mesleklerini icra edemiyor. İstanbul’dan Çorum’a, Konya’dan Kastamonu’ya uzanan farklı coğrafyalardaki genç diyetisyenlerin anlatımları, Türkiye’deki yükseköğretimli genç işsizliğinin ulaştığı boyutları gözler önüne seriyor.

Türkiye’de yükseköğretim diplomasına sahip olmak, genç kadınlar açısından istihdama katılımın garantisi olmaktan uzaklaşıyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile DİSK-AR verileri ne eğitimde ne istihdamda yer alan (NEET) genç nüfus oranının kaygı verici seviyelere ulaştığını gösterirken, bu krizden en ağır payı genç kadınlar alıyor. TEPAV tarafından hazırlanan Üniversite Mezunlarının İşsizliği: Türkiye’nin Çıkmazı başlıklı incelemede dikkat çekildiği üzere, kontrolsüz arttırılan kontenjanlar ile piyasa gerçekleri arasındaki kopukluk mezunları iş gücünün dışına sürüklüyor. Coğrafi faktörler de bu tabloyu ağırlaştırıyor; nitekim GKGK Mevcut Durum Analizi Raporu verileri, büyük şehirler dışında kalan genç kadınların işe erişimde çok daha sert duvarlarla karşılaştıklarını belgeliyor.

Yüksek maliyetler ve kendi işini kurma çıkmazı

Sağlık alanında yetişmiş nitelikli iş gücü, üniversite bittikten hemen sonra ekonomik gerçeklerle yüzleşmek zorunda kalıyor. İstanbul’da yaşayan yeni mezun diyetisyen Kadriye Meydancı, klinik açma hedeflerinin yüksek maliyet bariyerine takıldığını ifade ediyor: “Bakırköy ya da Şişli gibi danışan potansiyeli yüksek lokasyonlarda bir klinik devralmak veya kiralamak; yüksek depozitolar, aylık kira yükü, stopaj ve klinik tipi vücut analiz cihazları sebebiyle devasa bir maliyet oluşturuyor. Herhangi bir birikiminiz ve çevreniz yoksa ilk 12 ayın sabit giderlerini karşılamanız neredeyse imkânsız.”

Çorum’un İskilip ilçesinde ikamet eden Fatmanur Canseven ise bölgesel kısıtlara işaret ediyor: “Bulunduğum yerde diyetisyen olarak iş imkânı oldukça kısıtlı. Kendi yerimi açmak istediğimde ise işlerin istenildiği gibi gitmemesi durumunda kliniği batırma korkusu ve bu süreçte gereken sabrı gösterememe endişesi öne çıkıyor.”

Tecrübe kısır döngüsü ve yanıtsız kalan başvular

Özel sektörün yeni mezunlardan ısrarla tecrübe talep etmesi, gençleri aşılması güç bir döngüye itiyor. Konya Çumra’da yaşayan Sevda Türkoğlu, “O kadar yıl okudum, stajlarımı tamamladım ama yine de tecrübe isteniyor. Bir yere kabul edilmezsem nasıl tecrübe kazanabilirim? Bazen 4 yılımı boşuna mı harcadım duygusuna kapılıyorum” sözleriyle yaşadığı çaresizliği aktarıyor.

Kastamonu Cide’de yaşayan Nazlı Öz ise başvuru yaptığı kurumlardan hiçbir yanıt alamamanın kişide yetersizlik hissi yarattığını dile getiriyor.

Sektördeki bir diğer sıkıntı ise kadın çalışanlara yönelik örtük engeller. Meydancı, kadın diyetisyenlerin mesleki yetkinliklerinden ziyade dış görünüş, giyim, boy-kilo standartları veya evlilik düşüncesi gibi “vitrin algısı” üzerinden değerlendirildiğine vurgu yapıyor.

Gelecek kaygısı ve nitelikli iş gücü israfı

Üniversite diplomasına, yüksek yetkinliğe ve akademik başarılara rağmen asgari ücret seviyesindeki teklifler veya belirsizlikle sonuçlanan iş arama süreçleri, genç diyetisyenlerde derin bir mesleki yabancılaşma yaratıyor. Eğitimli genç kadınların istihdam mekanizmalarının dışında bırakılması, yalnızca bireysel bir mağduriyet oluşturmakla kalmıyor aynı zamanda sürdürülebilir ekonomik büyümenin önündeki en büyük yapısal engellerden birine dönüşüyor. Türkiye’nin yetişmiş insan kaynağını heba etmemesi adına genç mezunları destekleyecek kamusal istihdam politikalarının acilen devreye sokulması gerekiyor.