İrvan: "Türkiye medyasında yapay zekâ haberlerinin odağında risk ve tehdit var"

Haber Üsküdar

Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Süleyman İrvan tarafından yapılan araştırma, Türkiye’nin önde gelen haber sitelerinde yayımlanan yapay zekâ haberlerinin ağırlıklı olarak risk ve tehdit ekseninde çerçevelendiğini ortaya koydu. İncelenen 200 haberin yüzde 32,5’i risk ve tehditleri konu alırken, yüzde 24’ünde teknolojik fayda ve yenilikler öne çıktı.

Türkiye medyasında yapay zekâ teknolojilerinin nasıl ele alındığına ilişkin bir araştırma, haberlerde risk ve tehdit vurgusunun ön plana çıktığını ortaya koydu. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Süleyman İrvan tarafından gerçekleştirilen “Türkiye Medyasında Yapay Zekâ Haberlerinin Çerçevelenmesi” başlıklı çalışma, ulusal gazetelerin yapay zekâ haberlerini hangi çerçevelerle sunduğunu ve haber üretiminde hangi kaynaklardan yararlandığını inceledi.

Araştırma, Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesinin ev sahipliğinde, İletişim Araştırmaları Derneği (İLAD) ve İletişim Fakülteleri Dekanlar Konseyi (İLDEK) iş birliğiyle 15-17 Ekim tarihleri arasında düzenlenen 5. Uluslararası Dijital Çağda İletişim Sempozyumu’nda sunuldu.

Çalışmada Hürriyet, Milliyet, Akşam, Sabah, Yeni Şafak, Habertürk, Sözcü, Cumhuriyet, BirGün ve Yeni Çağ gazetelerinin internet sitelerinde yayımlanan toplam 200 yapay zekâ haberi incelendi. Bulgular, yapay zekânın medyada hem önemli fırsatlar sunan bir teknolojik yenilik hem de çeşitli güvenlik, toplumsal ve hukuki sorunlar doğurabilecek bir gelişme olarak ele alındığını gösterdi.

Haberlerin yüzde 32,5’i risk ve tehditleri konu aldı

Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, yapay zekâ haberlerinde risk ve tehdit çerçevesinin ilk sırada yer alması oldu. İncelenen 200 haberin 65’i, başka bir ifadeyle yüzde 32,5’i, yapay zekânın neden olabileceği tehlikeler ve olumsuz sonuçlar üzerinden aktarıldı.

Risk ve tehdit çerçevesini, 48 haber ve yüzde 24’lük oranla teknolojik fayda ve yenilik çerçevesi izledi. Bu kategoride yapay zekânın teknik özellikleri, yeni ürün ve hizmetleri, işlevleri ve teknolojik ilerlemeye sağladığı katkılar ön plana çıktı.

Üçüncü sırada 38 haberle düzenleme ve denetim çerçevesi yer aldı. Bu çerçeveyle sunulan haberlerde yapay zekânın yasal düzenlemeler, kurumsal mekanizmalar ve kamusal denetim yoluyla nasıl yönetileceği ele alındı.

Ekonomik fayda ve etki çerçevesi 20 haberle dördüncü sırada bulunurken, insani ilgi çerçevesi 15 haberle beşinci sırada yer aldı. Etik kaygılar ise araştırmada en az kullanılan haber çerçevesi oldu.  

Yapay zekâ hem fırsat hem tehdit olarak sunuluyor

Araştırmadan elde edilen bulgular, Türkiye medyasının yapay zekâyı tek boyutlu bir teknoloji olarak ele almadığını gösteriyor. Haberlerde bir yandan yenilik, kolaylık ve teknolojik gelişme vurgusu yapılırken diğer yandan güvenlik sorunları, olası zararlar ve denetim ihtiyacı öne çıkarılıyor.

Risk ve tehdit çerçevesinin yüzde 32,5 ile ilk sırada, teknolojik fayda ve yenilik çerçevesinin ise yüzde 24 ile ikinci sırada bulunması, bu iki yaklaşımın haber söyleminde belirgin bir ağırlığa sahip olduğuna işaret ediyor.

Gazeteler arasında belirgin farklılıklar var

Araştırmada yalnızca genel haber dağılımı değil, gazetelerin yapay zekâyı hangi çerçeveler üzerinden ele aldığı da karşılaştırıldı. Bulgular, incelenen gazetelerin haber tercihlerinde farklılıklar bulunduğunu ortaya koydu.

Risk ve tehdit çerçevesine en fazla yer veren gazete BirGün oldu. Gazetenin incelenen 20 yapay zekâ haberinin 10’u, yani yüzde 50’si, bu çerçevede yayımlandı. Milliyet ve Cumhuriyet gazeteleri, risk ve tehdit kategorisinde dokuzar haberle BirGün’ün ardından geldi. Sabah gazetesinde ise bu çerçevede sekiz haber tespit edildi. Bulgulara göre, Akşam ve Yeni Çağ, risk ve tehdit çerçevesine en az yer veren gazeteler arasında yer aldı.

Teknolojik fayda ve yenilik çerçevesinde ise Habertürk öne çıktı. Ekonomik fayda ve etki çerçevesinde ise Akşam gazetesi öne çıkan yayın organı oldu. Bu farklılıklar, yapay zekânın haberleştirilmesinde gazetelerin aynı temalara aynı ağırlığı vermediğini gösteriyor.

Yapay zekâ haberlerinin üretiminde Anadolu Ajansı öne çıkıyor

Araştırmada yapay zekâ haberlerinin kimler tarafından yapıldığı da incelendi. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, 200 haberin 85’i yani yüzde 42,5’i Anadolu Ajansı kaynaklı. Haber merkezleri tarafından üretilen haberlerin sayısı 60, muhabir veya editör tarafından hazırlanan haberlerin sayısı ise 30 olarak belirlendi. Bu dağılım, yapay zekâ haberlerinin üretiminde Anadolu Ajansı’nın önemli bir ağırlığa sahip olduğunu gösteriyor.

Yapay zekâ haberlerinin yüzde 77,5’i dış kaynaklı

Araştırmanın bir diğer önemli sonucu, yapay zekâ haberlerinin yüksek oranda dış kaynaklı olduğunu gösteriyor. İncelenen 200 haberin 155’i yani yüzde 77,5’i dış haber, 45’i ise iç haber olarak belirlendi.  Başka bir ifadeyle, araştırma kapsamında incelenen her dört yapay zekâ haberinden üçü dış haber niteliğindeydi.

Gazeteler arasında bu konuda da farklılıklar görüldü. BirGün’de dış haberlerin oranı yüzde 100’e, Sözcü’de yüzde 95’e ve Cumhuriyet’te yüzde 90’a ulaşmıştı. İç haber sayısı en yüksek gazeteler Akşam ve Yeni Şafak olarak belirlendi.

Genel dağılım, Türkiye medyasındaki yapay zekâ haberlerinin önemli ölçüde uluslararası gelişmeler üzerinden şekillendiğini gösteriyor. Bu durum, yapay zekâya ilişkin haber gündeminin ağırlıklı olarak küresel ölçekte yaşanan gelişmelerle şekillendiğini ortaya koyuyor.

Küresel teknolojinin kaygıları da haberler aracılığıyla taşınıyor

Araştırmanın sonuçları, yapay zekânın medyada yalnızca teknik özellikleriyle ele alınmadığını, küresel ölçekte ortaya çıkan riskler, fırsatlar ve düzenleme tartışmalarıyla birlikte anlamlandırıldığını gösteriyor. Prof. Dr. Süleyman İrvan bu konuda şunları söyledi:

“Bu araştırmadan elde edilen bulgular, teknoloji üreten ülkelerden sadece yapay zekâ uygulamaları ithal etmediğimizi, aynı zamanda o teknolojilerin üretildiği kültürlerin kaygılarını ve korkularını da medya aracılığıyla benimsediğimizi gösteriyor. Bizler bu araçları hayatımıza dahil ederken, onların beraberinde getirdiği psikolojik ve sosyolojik bagajı da farkında olmadan kabullenmiş oluyoruz.”

Oturumun diğer konuşmacıları

Sempozyumun, Prof. Dr. Selma Akgül tarafından yönetilen, “Yapay Zekâ ve Dijital Dönüşüm Bağlamında Medya ve Gazetecilik” başlıklı 1. oturumunda ayrıca Gülen Sönmez, “Yapay Zekâ Aracılı İletişimde Etkin Öznelik Eleştirel Medya Okuryazarlığı Perspektifinden Kavramsal bir Çerçeve”; Bermal Bekalp Karakaş, “Metinden Tartışmaya: Google NotebookLM Podcast Formatında Kaynağın Dönüşümü”; Çağla Kubilay, Mehmet Pelivan ve Nalan Ova, “Gazetecilik Eğitiminde Teori-Pratik İlişkisini Yeniden Düşünmek: Staj Deneyimleri Üzerinden Çok Paydaşlı Bir İnceleme” başlıklı bildirilerini sundular.